Sayfa içeriği Prof. Dr. Burak Tatlı (Çocuk Nörolojisi Uzmanı) danışmanlığında hazırlanmakta ve gözden geçirilmektedir.
Derneğe destek olunBağışlarınız tanıya erişim ve aile eğitiminde kullanılırBağış yap →
Duyuru

Biomedicines dergisinde özel sayı: “Beyond the Neonatal Window” — konuk editör Prof. Dr. Burak Tatlı

17 Kasım 2026·Prof. Dr. Burak Tatlı
Biomedicines dergisinde özel sayı: “Beyond the Neonatal Window” — konuk editör Prof. Dr. Burak Tatlı

Biomedicines dergisi “Beyond the Neonatal Window: Regenerative and Neuromodulatory Strategies for the Injured Developing Brain” başlıklı bir özel sayı açtı. Konuk editörü Prof. Dr. Burak Tatlı. Künyedeki adres satırında Nörolojik ve Genetik Hastalıklar Derneği (Nörogender) ile Çocuk Nörolojisi Araştırma Merkezi, İstanbul geçiyor. Yazı gönderimi 30 Eylül 2027’ye kadar açık.

Aşağıda bu görevin ne olduğunu, sayının neyi sorduğunu ve neyi sormadığını yazdık. Sonda bir bölüm daha var: ailelerin bu duyurudan ne çıkarmaması gerektiği. Orayı atlamayın.

Konuk editörlük nedir, ne değildir

Bir yazı yayımladığınızda bir soruya kendi cevabınızı verirsiniz. Bir özel sayının editörü olduğunuzda sorunun kendisini siz koyarsınız: hangi başlıkların açılacağına, kimin davet edileceğine ve hangi yazıların kapsam dışı kalacağına dair öneri sizden gelir. Dergi buna karşılık tek bir şey ister: yürütme.

Görevin sınırları, kapsamı kadar açıktır:

Bunlar biçimsel kurallar değil, uluslararası yayın etiğinin doğrudan sonuçlarıdır. Bir görevin ne kadar ciddiye alındığı, kendisine koyduğu sınırlardan anlaşılır.

Bir açıklık daha gerekiyor: bu dergilerde özel sayı çok sayıda açılır. Görevi değerli kılan, verilmiş olması değil, nasıl yürütüldüğüdür. İçi doldurulmamış bir özel sayı birkaç derleme yazısıyla kapanır. İyi yürütülmüş bir özel sayı ise alanın başvuru noktası hâline gelen bir derlemeye dönüşür. Aradaki farkı belirleyen şey, editörün kimi davet ettiği ve neyi geri çevirdiğidir.

Derginin yeri

Biomedicines hakemli ve indeksli bir dergidir; PubMed'de taranır. 2025 etki faktörü 4,5, CiteScore 7,8. Farmakoloji ve Eczacılık kategorisinde 356 dergi içinde 90. sırada. Özel sayı, derginin Neurobiology and Clinical Neuroscience bölümünde yer alıyor.

Bu rakamlar tek başına bir şey söylemez, ama bir şeyi güvence altına alır: buraya giren her yazı hakem değerlendirmesinden geçer ve kalıcı olarak indekslenir. Bir kongre bildirisi gibi birkaç ay sonra kaybolmaz; literatürün içine yerleşir ve aranınca bulunur. Bulunamayan kanıt, üretilmemiş kanıttır.

“Neonatal pencerenin ötesi” ne demek

Başlığın kendisi bir iddia taşıyor.

Gelişim nörobiyolojisinde uzun süre baskın olan görüş, beynin belirli işlevler için kritik dönemler yaşadığı ve bu dönemler kapandıktan sonra yeniden düzenlenme kapasitesinin büyük ölçüde azaldığıydı. Klinik pratiğe de aynen yansıdı: ne kadar erken müdahale, o kadar iyi; geç kalınırsa yapılacak şey sınırlı.

Son yirmi yılda tablo değişti. Kritik dönemlerin kapanmasının pasif bir tükenme değil, aktif biçimde sürdürülen bir frenleme olduğu anlaşıldı: hücre dışı matris yapıları, inhibitör devrelerin olgunlaşması, miyelinizasyon ve bağışıklık hücrelerinin denetimi plastisiteyi bilerek kısıtlıyor. Bu frenin biyolojik olarak gevşetilebilir olması, pencerenin kapanmasının geri döndürülemez olmadığı anlamına geliyor. Buna eklenen ikinci bulgu şu: erken hasarın ardından gelişen süreç tek seferlik bir olay değil; yıllar boyu süren bir inflamatuvar ve yapısal yeniden düzenlenme süreci.

Bu, “geç dönemde her şey mümkün” demek değildir. Tam tersine dikkatli olmayı gerektirir: fren gevşetilebiliyorsa, yanlış zamanda ya da yanlış yerde gevşetilmesinin de bir bedeli olabilir. Sayının başlığı iki tarafı birden kastediyor — pencere kapandı diye vazgeçmemeyi, ama açılan imkânı ölçmeden kullanmamayı.

Sayının sorduğu soru

Yenidoğan dönemindeki akut süreç literatürde görece iyi çalışılmıştır. Ancak çocuk yenidoğan yoğun bakımından çıktıktan sonra tartışma neredeyse tümüyle rehabilitasyona kayar ve biyolojik taraf literatürden kaybolur. Oysa hücresel ve hücre dışı yaklaşımlar, girişimsel olmayan nöromodülasyon ve plastisite temelli eğitim bu çocuklarda uygulamada çoğu kez kanıtın önünde gitmektedir. İki literatür birbirine neredeyse hiç değmiyor ve aileler kararlarını tam bu boşlukta veriyor.

Özel sayı, yenidoğan literatürünün bittiği yerden başlıyor ve üç parçalı tek bir soru soruyor:

Sayı mekanik bir omurga istiyor: klinik katkıların uygulama tarifine değil biyolojiye dayanması bekleniyor. Bu, sayıyı derginin deneysel ve translasyonel tıp kapsamına yerleştiriyor.

Dört yaklaşım, dört ayrı kanıt düzeyi

Alanın en sık karıştırılan yanı, birbirinden çok farklı olgunluktaki yaklaşımların tek torbaya konmasıdır. Her birinin kanıt düzeyi ayrıdır:

Bu dörtlüyü yan yana koyup her birinin nerede durduğunu göstermek, tek başına bir katkıdır. Bir aileye “kök hücre” ile “lazer”in aynı şey olmadığını anlatabilmek bile bugün için ileri bir adımdır.

İyi bir özel sayı neyi içermeli

Sayının başarısı kaç yazı geldiğiyle değil, hangi yazıların geldiğiyle ölçülecek. Dört şey özellikle aranıyor:

Derneğin adının künyede geçmesi

Konuk editör künyesinde yalnız kişi adı yazmaz; kurum da yazar. Bu sayıda adres satırında Nörogender geçiyor — yani derneğin adı, uluslararası bir derginin editör kadrosunda görünüyor.

Bir dernek, düzenlediği toplantılarla ve yayımladığı broşürlerle değil, literatürde bıraktığı izle tanınır. Sayının her yazısı ve her atfı derneğin adını taşıyacak. Nörogender gibi görece yeni bir yapı için bunun karşılığı somuttur.

Kısıtlar

Dürüst bir metin, güçlü tarafları kadar sınırları da yazar.

Dergi moleküler ve laboratuvar temelli biyomedikal araştırmaya odaklanıyor. Salt epidemiyolojik, salt biyoetik ya da salt düzenleyici politika üzerine yazılmış çalışmalar kapsam dışında kalıyor. Bu, on iki başlıktan ikisini — güvenlik/etik/mevzuat başlığını ve kısmen kayıt sistemleri başlığını — doğrudan ilgilendiriyor; o başlıklara gelecek yazıların bir kısmı değerlendirmeye girmeden dönebilir. Bunu bilmek iki işe yarar: o başlıklar için mekanizma ya da ölçüm ayağı olan çalışmalara yönelmek gerekir; ve etik–mevzuat tartışması bu sayının dışında kalıyorsa, ayrı bir yerde yapılması gerektiğini şimdiden biliriz.

İkinci kısıt süredir. 30 Eylül 2027 uzak görünüyor ama bir özel sayı için değildir. Davetin gitmesi, yazarın karar vermesi, çalışmanın yazılması, hakem turlarının dönmesi ve düzeltmelerin tamamlanması üst üste bindiğinde iki yıl kolayca dolar.

Bu duyurudan ne çıkarılmamalı

Bu bir yazı çağrısıdır; tedavi duyurusu değildir.

Türkiye, bu tür uygulamaların yoğun biçimde yapıldığı ülkelerden biridir: çok sayıda uygulama, buna karşılık düzgün yayımlanmış az sayıda veri. Alanı uzaktan eleştiren bir metin yazmak kolaydır. İçinden yazmanın ise bir yükü vardır: bir özel sayıda “veriyi gösterin” diyorsanız, aynı ölçütü kendi kayıtlarınız için de kabul etmiş olursunuz.

Çağrı

Sayı, bu alanda çalışan araştırmacılara açıktır. Aranan şey, yöntemi açık yazılmış özgün araştırmalar, mekanizma çalışmaları, iyi tasarlanmış negatif sonuçlar ve ölçüm tarafı güçlü derlemelerdir.

Biomedicines özel sayı broşürü — Beyond the Neonatal Window, konuk editör Prof. Dr. Burak Tatlı, son başvuru 30 Eylül 2027
Derginin özel sayı broşürü. Ayrıntı ve yazı gönderimi: mdpi.com/si/296643

Son başvuru tarihi: 30 Eylül 2027. Özel sayı sayfası: mdpi.com/si/296643 — dergi: Biomedicines (MDPI).

Ölçüt uzun vadede tek: iki yıl sonra bu başlığa bakan bir hekim ya da bir aile, aradığı cevabı burada bulabilecek mi.

Bu sitedeki içerikler bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları için hekiminize başvurunuz.